کتاب دیجیتال علوم

دستـ و ـمغز

پائیز در نیمسال اول

دیماه و نیمسال اول

درسنامه علوم

مراحل روش علمی چیست؟

۱. مشاهده و طرح پرسش پروژه تحقیقاتی شما با یک سؤال آغاز می شود. این سوال ممکن است بر اساس مشاهده ای باشد که شما داشته­ اید یا موضوع خاصی که مورد علاقه شماست. فکر کنید که چه چیزی را می خواهید در طول تحقیقات خود کشف کنید؟ به چه سوالی می خواهید پاسخ دهید؟ سوال شما باید در مورد چیزی باشد که بتوانید اندازه گیری کنید و به طور معمول با کلماتی مانند “چه چیز”، “چه زمانی”، “کجا”، “چگونه” یا “چرا” شروع شود.

۲. پیشینه تحقیق با معلم علوم خود صحبت کنید و از منابعی مانند کتاب و اینترنت برای انجام تحقیقات پیشینه در مورد سؤال خود استفاده کنید. اکنون، جمع آوری اطلاعات به شما کمک می­کند تا آماده ورود به مرحله بعدی از روش علمی شوید.

۳. فرضیه سازی با استفاده از تحقیقات پیشینه و دانش فعلی خود، یک حدس مناسب بزنید که به سوال شما پاسخ دهد. فرضیه شما باید جمله ساده ای باشد که بیان کند شما فکر می­کنید چه اتفاقی افتاده است؟!

۴. انجام آزمایش یک فرآیند مرحله به مرحله ایجاد کنید و آزمایشی انجام دهید که فرضیه شما را بررسی کند. این آزمایش باید یک آزمایش متعادل باشد به صورتی که فقط یک متغیر را تغییر دهد و همه چیزهای دیگر را ثابت نگه دارد. نکته بسیار مهم: چندین بار این آزمایش را تکرار کنید تا مطمئن شوید نتایج اصلی شما تصادفی نبوده اند.

۵. جمع آوری داده ها و ثبت نتایج داده ها را جمع آوری کرده و پیشرفت آزمایش خود را ثبت کنید. نتایج خود را با اندازه گیری های دقیق، توضیحات و مشاهدات در قالب یادداشت، عکس ها، نمودارها مستندسازی کنید.

۶. ثبت مشاهدات در طول آزمایش ها مشاهداتی را که در طول آزمایش داشته اید توصیف کنید. اطلاعاتی که می­توانند نتایج شما را تحت تاثیر قرار دهند، مانند خطاها، عوامل محیطی و عوامل غیر منتظره را هم در نظر بگیرید.

۷. نتیجه گیری داده های جمع آوری شده را تجزیه و تحلیل کرده و نتایج خود را به صورت کتبی خلاصه کنید. از نتایج تحلیل های به دست آمده برای پاسخ به سوال اصلی خود استفاده کنید. آیا نتایج آزمایش شما با فرضیه شما موافقت دارند یا مخالف هستند؟

۸. ارتباط میان نتایج یافته های خود را به شکلی مناسب ارائه دهید. چه این یافته ها یک گزارش نهایی برای یک ژورنال علمی باشد، چه یک پوستر یا لایو برای مدرسه.

درس دوم علوم ششم ابتدایی در یک نگاه
به منظور دستیابی به پیامدها و هدف های پیش بینی شده،
محتوای این درس در قالب «کاغذ و فرایند کاغذسازی » طراحی، تدوین و تألیف شده و موضوع درس،
« سرگذشت دفتر من » انتخاب شده است.
این درس زمینه محور است یعنی مفاهیم موردنظر به کمک زمینه یا تِمِ «کاغذ و کارخانهٔ کاغذسازی » کشف خواهند شد.
به عبارت دیگر، کاغذ و کارخانهٔ کاغذسازی به عنوان بستری انتخاب شده است
تا آموزش مفاهیم مربوط به ماده به کمک مسائل علمی، زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی مرتبط با فرایند کاغذسازی محقق شود.

نقشه مفهومی 

سرگذشت

دفتر من

اهداف سرگذشت دفتر من درس دوم


١ –  اطلاعاتی دربارهٔ فرایند تولید یک محصول ارائه می دهد که حاکی از توان وی در بررسی پاره ای از مراحل آشکار فرایند موردنظر است اما چگونگی تبدیل مواد را در فرایند تولید نشان نمی دهد. در راه حل های ارائه شده نیز صرفاً یکی از مراحل تولید، مورد توجه قرار گرفته است.
2 –  اطلاعاتی در بارهٔ فرایند تولید یک محصول ارائه می دهد که حاکی از توان وی در بررسی فرایند تولید یک محصول است و می تواند راه حل هایی را برای کاهش میزان مصرف انرژی، بازیافت و استفادهٔ بهینه ارائه کند که با فرایند تولید محصول مرتبط است.
3  – اطلاعاتی در بارهٔ فرایند تولید یک محصول ارائه می دهد که حاکی از آگاهی او نسبت به چگونگی تبدیل مواد در مراحل مختلف است و این آگاهی بر راه حل های ارائه شده برای کاهش مصرف انرژی، صرفه جویی و بازیافت تأثیرگذار بوده و منجر به ارائهٔ راه حل های متمایز و خلاقانه شده است.

آزمایش کنید ، درس دوم علوم
واکنش پتاسیم پرمنگنات با آب اکسیژنه ( شکل صفحه 15 کتاب درسی) :
در انجام این واکنش به نکات زیر توجه کنید:
• مقدار پتاسیم پرمنگنات را خیلی کم بردارید.
آب اکسیژنه را به آرامی اضافه کنید.
نتیجه کلی در این دو واکنش این است که،
آب اکسیژنه خاصیت رنگبری دارد و می تواند رنگ برخی از مواد را تغییر دهد.

پتاسیم پرمنگنات بیشتر=تغییر رنگ واکنش

واکنش آب اکسیژنه با کاغذ رنگی

پاسخ گفتگو کنید صفحه ۱۷ کتاب علوم درس دوم
ماده به کار رفته در تهیه کاغذ علت استفاده
پلاستیک تولید کاغذ ضد آب برای لیوان کاغذی و..
رنگ تولید کاغذ رنگی با رنگ های دلخواه
نشاسته افزایش استحکام کاغذ
کُلُر سفید کردن خمیر کاغذ
گچ مات کردن کاغذ
مراحل تولید کاغذ

مرحلۀ اول: تولید خمیر


١ –  بریدن درخت
٢  – خرد کردن الوارها
٣ –  ساییدن خرده های چوب
۴ –  حرارت دادن با مواد شیمیایی
۵  – حرارت دادن با بخار آب

مرحلۀ دوم: تبدیل خمیر به کاغذ


۱ –  مواد اضافی از خمیر جدا شده و خمیر را سفید می کنند.
۲  – با توجه به نوع کاغذ مورد نظر، مواد شیمیایی مختلفی به خمیر اضافه می شود.
٣  – خمیر کاغذ روی صفحه های پهن و فلزی قرار داده می شود.
۴  – آب خمیر از آن جدا شده و با فشار دادن چسبندگی آنها افزایش می یابد.

مرحلۀ سوم: خشک کردن

١ – کاغذ را از لابه لای غلتک ها عبور می دهند تا آب آن را کاملاً جدا کنند.
٢ – با افزودن مواد، سطح کاغذ را به صورت دلخواه (نرم و براق) تبدیل می کنند.
٣ – لایه های کاغذ را از لایه های غلتک های فلزی با سطح کاملا صاف و صیقل عبور می دهند تا سطح کاغذ صاف و صیقل شود.
۴ – کاغذ را در رل های بزرگ و سپس در اندازه های دلخواه می برند.

مواد به کار رفته در تولید کاغذ
در فرایند کاغذ سازی و بازیافت کاغذ، مواد دیگری مانند سود، سدیم سیلیکات، اسید چرب، عامل پخش کننده و … نیز استفاده می شود. هریک از این مواد به منظور خاصی به کار می رود.
روش های تولید کاغذ – مکانیکی
در این روش لیگنین (ماده رنگی چوب) از مخلوط خمیر جدا نمی شود،
بلکه به کمک بی رنگ کننده ها، رنگ آن را از بین می برند.
کاغذهایی که به این روش تولید می شوند کاغذ سفید نیستند و میزان براق بودن آنها کم است.
روش های تولید کاغذ – شیمیائی
در روش شیمیایی ضمن استفاده از سفید کننده ها مانند آب اکسیژنه و کلر، لیگینین موجود در مخلوط خمیر با جوشاندن خمیر توسط مواد شیمیایی مختلف جداسازی می شود
از این رو این کاغذها کاملاً براق و سفید هستند.
راندمان تولید کاغذ در این روش کمتر از روش مکانیکی است.
کارخانۀ کاغذسازی درس سوم علوم دریک نگاه 
این درس نیز رویکرد زمینه محور و تماتیک دارد و همان طور که از نام درس پیداست،
این بار، کارخانهٔ کاغذسازی بستری است
تا با توجه به آن برخی از مفاهیم مرتبط با ماده، مورد بررسی و مطالعه قرار بگیرد.
فلزها یکی از اصلی ترین مواد لازم برای ساخت کارخانه هستند
و اسیدها هم جزء مواد شیمیایی هستند که در فرایند کاغذسازی یافت می شوند.
در پایان نیز با تفسیر داده های واقعی، مفاهیم درس های «سرگذشت دفتر من » و «کارخانهٔ کاغذسازی » را در هم آمیخته و به اهمیت بازیافت به عنوان یک راهکار مناسب برای حفظ منابع خدادادی برای نسل های آینده پی خواهند برد.

کارخانه ی

کاغذسازی

اهداف کارخانۀ کاغذسازی درس سوم

برخی از دلایل استفاده از مواد و وسایل به کار رفته در فرایند تولید یک محصول از مادهٔ اولیه را بررسی و گزارش کنند و راه هایی برای کاهش اثرات زیست محیطی این مواد ارائه دهند.
1 – تعدادی از مواد و وسایل به کار رفته را نام برده، یک مورد را در فرایند، مورد بررسی قرار داده و اثرات زیست محیطی آنرا گزارش کنند.
2 – تعدادی از مواد و وسایل به کار رفته را نام برده، دو مورد را در فرایند، مورد بررسی قرار داده و اثرات زیست محیطی آنها را گزارش کنند.
3 – اغلب مواد و وسایل به کار رفته را نام برده، بیش از دو مورد را در فرایند، مورد بررسی قرار داده و اثرات زیست محیطی آنها را گزارش کند.

آزمایش کنید،درس سوم علوم
مواد و وسایل آموزشی:
لیوان، روغن مایع، چوب، آهن، ترازوی دو کفه ای، پلاستیک، چکش، ظروف مسی،
فویل آلومینیوم، جوهر نمک، لیموترش، چند نوع میوه.
فلزها نیز در طبیعت به صورت ترکیب های معدنی (نمک ها و ترکیب های یونی) در پوستهٔ زمین (سنگ کره) یافت می شوند.
از میان فلزها، فلز طلا در طبیعت به صورت عنصری و طلای خالص یافت می شود.
البته مس و جیوه نیز به صورت عنصری گزارش شده اند.

چگالی

اگر چند ماده با حجم یکسان داشته باشیم،
آن ماده ای که سنگین تر است چگالی بیشتری دارد.
اسیدها ترکیب هایی هستند که در اثر حل شدن در آب، میزان یون H را افزایش می دهند.
از این رو pH (پی اچ) معیاری برای تعیین میزان اسیدی بودن محیط است.
هرچه pH کمتر باشد، محیط اسیدی تر است یعنی یون H بیشتری دارد. جوهر نمک یا همان هیدرو کلریک اسید دارای فرمول HCl است و در واقع اسیدی است
که از واکنش آن با سود، نمک طعام(خوراکی) تولید می شود. این اسید خوراکی نیست.
در ساختارهای اسیدهای آلی، اتم کربن وجود دارد. برخی از این اسیدها خوراکی هستند برای نمونه:
مالیک اسید (اسید سرکهٔ سیب) سیتریک اسید (جوهر لیمو) استیک اسید (اسید سرکه) CH3COOH
مقایسه چگالی آب، فلز، روغن مایع با چوب پنبه
هر ماده ای که چگالی کمتری از آب داشته باشد،
بر روی آب شناور می ماند. ولی اگر چگالی بیشتری از آب داشته باشد، در آن فرو می رود.
در شکل مقابل قطرهٔ روغن در حال فرار از داخل آب به سمت سطح آب است.
آزمایش اسید (جوهر نمک) با برگ گیاه
هیدروکلریک اسید یا جوهر نمک، برگ گیاه را می سوزاند.
در واقع اسید با جذب آب موجود در برگ گیاه آن را خشک و شکننده کرده و سبب ایجاد تغییر شیمیایی در بافت برگ و مواد موجود در آن می شود.
آزمایش سنگ مرمر با اسید
اسید ها سنگ مرمر را در خود حل کرده و از بین می برند.
توجه کنید سرعت واکنش اسیدها با سنگ مرمر یکسان نیست.

سفر به اعماق زمین درس چهارم علوم در یک نگاه

از آنجایی که بخش عمدهٔ منابع و مخازن طبیعی مورد استفادهٔ انسان مانند نفت، گاز، زغال سنگ، آب های زیر زمینی و سایر معادن فلزی و غیرفلزی در درون زمین واقع شد ه اند،
ضروری است که ساختمان درونی زمین مورد مطالعه قرار گیرد.
دانشمندان، ساختمان درونی زمین را به کمک امواج لرزه ای مورد مطالعه قرار می دهند.
آنها با استفاده از ویژگی های شیمیایی و فیزیکی مواد سازندهٔ زمین، لایه های مختلف را نامگذاری می کنند.
بر اساس خواص شیمیایی، لایه های زمین به سه لایهٔ: پوسته، گوشته و هسته تقسیم بندی می شوند.
بر اساس خواص فیزیکی، لایه های زمین به پنج لایهٔ:
سنگ کره، خمیر کره، گوشتهٔ زیرین، هستهٔ خارجی و هستهٔ داخلی تقسیم بندی می شوند.

نقشه مفهومی سفر به اعماق زمین

اهداف سفر به اعماق زمین


1 – لایه های مختلف زمین را از طریق نقاشی، ساخت ماکت و مدل نشان دهند.
2 –  برخی از ویژگی های لایه های تشکیل دهندهٔ زمین را از روی مدل توضیح دهند.
3  – بر اساس مدل ساخته شده، تفاوت های لایه های مختلف و اهمیت هر لایه را توضیح دهند.

امواج لرزه ای آزمایش کنید درس چهارم
مواد و وسایل آموزشی:
یک میز آهنی، چوبی و پلاستیکی، پارافین ژله ای، توپ پینگ پنگ، خاک رُس، بادکنک، نخ کاموا، ماسهٔ ریز
به امواجی که در اثر شکستن ناگهانی سنگ های درون زمین در اثر زمین لرزه ایجاد می شوند، امواج لرزه ای می گویند.
به محلّ آزاد شدن انرژی زمین، کانون زمین لرزه می گویند.
امواج لرز ه ای درون زمین، از سنگ های سخت و متراکم، تندتر و از سنگ های نرم و کم تراکم، کندتر عبور می کنند.دانشمندان با استفاده از تغییرات سرعت امواج لرز های در بخش های مختلف درون زمین، به ویژگی های لایه های درونی آن پی می برند.
بعضی لایه های زمین از موادّ متراکم و بعضی از موادّ کم تراکم تشکیل شد ه اند.
موادّ تشکیل دهنده ی زمین، در برخی از قسمت ها مانند پوسته، حالت شکننده و در بعضی جاهای گوشته حالت خمیری دارند.
لایه های زمین

لایه های درونی زمین

در سال گذشته خواندید که ساختمان درونی زمین، بر اساس ترکیب شیمیایی و جنس موادّ تشکیل دهنده، به سه لایه ی پوسته، گوشته و هسته تقسیم بندی می شوند.
امّا بر اساس حالت موادّ تشکیل دهنده (جامد، مایع و خمیری)لایه های درونی زمین به پنج بخش زیر تقسیم بندی می شوند:
1 –  سنگ کره:
این بخش شامل پوسته و قسمت جامد بالایی گوشته است.
ضخامت این بخش حدود 100 کیلومتر است و روی قسمت خمیر کره حرکت می کند.
2 –  خمیر کره:
این بخش از کره ی زمین،حالت خمیری دارد و از زیر سنگ کره شروع می شود و تا عمق حدود 350 کیلومتری ادامه دارد.
منشأ بیشتر آتش فشان ها و زمین لرزه ها مربوط به این قسمت می باشد.
به خمیر کره و بخش جامد بالای گوشته، مجموعاً گوشته ی بالایی گفته می شود.
3 –  گوشته ی زیرین:
این بخش که حالت جامد دارد، از زیر خمیر کره تا ابتدای هست هی خارجی ادامه دارد.
4  – هسته ی خارجی:
این بخش حالت مایع دارد و از گوشته ی زیرین تا هسته ی داخلی ادامه دارد.
5  – هسته ی داخلی:
این بخش حالت جامد دارد و مرکز زمین را تشکیل می دهد.

حل آزمایش کنید،درس چهارم علوم

چگونگی انتقال لرزش (امواج لرزه ای) را در موارد مختلف مقایسه کنند
و به این نتیجه برسند که سرعت انتقال امواج لرزه در داخل مواد متراکم بیشتر از مواد کم تراکم است.

اهمیت لایه های زمین
نام لایه اهمیت
پوسته خاک رشد گیاهان ساختمان سازی آب های سطحی و زیرزمینی منابع نفت و گاز معادن فلزی و غیر فلزی
گوشته منشاء گازهای آتشفشانی و منشاء بعضی زمین لرزه ها در گوشته است
هسته تعادل کره زمین در منظومه با خاصیت مغناطیسی

زمین پویا درس پنجم علوم در یک نگاه

زمین لرزه پدیده ای طبیعی است که حاصل رفتار و عکس العمل سنگ کره در برابر انرژی آزاد شده از درون زمین می باشد.
زمین لرزه، اثرات مختلف اجتماعی، بهداشتی، ساختمانی و… بر زندگی ما دارد.
به فرایند خروج مواد (جامد، مایع و گاز) از درون زمین، آتشفشان گفته می شود. آتشفشان ها از نظر فعالیت به سه گروه فعال، نیمه فعال و غیرفعال تقسیم بندی می شوند.

نقشه مفهومی زمین پویا درس پنجم

اهداف  زمین پویا درس پنجم علوم ششم ابتدایی

1 –  پدیده های طبیعی مانند زمین لرزه و آتشفشان را بشناسند.
2 –  اثرات هریک از پدیده های طبیعی مانند زمین لرزه و آتشفشان در زندگی خود را بیان کنند.
3 –  چگونه زیستن در کنار پدیده های طبیعی فوق (شناخت مکان های امن و ناامن، مراقبت از خود، کمک به هم نوع و….) را بیان کنند.

زمین لرزه چگونه به وجود می آید؟

زمین لرزه یکی از پدیده های طبیعی است که در کره ی زمین رخ می دهد. در هنگام وقوع برخی از زمین لرزه ها ، خسارت های جانی و مالی به وجود می آید. وقوع زمین لرزه باعث آزاد شدن انرژی درونی زمین می شود.
ما باید با شناخت زمین لرزه و پدیده های طبیعی دیگر مانند آتش فشان و … بتوانیم در کنار آن ها زندگی کنیم. زمین لرزه وقتی اتّفاق می افتد که سنگ کره ی زمین در اثر نیروهای حاصل از درون زمین می شکند.
انرژی حاصل از شکستن سنگ کره ی زمین به صورت امواج لرزه ای از داخل زمین به سطح آن می رسد و باعث تغییراتی در سطح زمین می شود.

آیا همه ی زمین لرزه ها باعث خرابی در سطح زمین می شوند؟ چرا؟

عوامل مؤثر بر میزان خرابی های زمین لرزه عبارتند از:

1 –  مقدار انرژی آزادشده

2  – نوع ساختمان زمین

3 –  نوع مصالح به کار رفته

4  – تکنولوژی و علم به کار رفته در ساختمان

5 – شکل هندسی ساختمان

مقیاس ریشتر

این مقیاس بر اساس انرژی آزادشده تعیین می گردد و معمولاً بین 1 تا 10 درجه بندی می شود که بیانگر بزرگی زمین لرزه است.

حل علم و زندگی درس پنجم

اثرات ناشی از زمین لرزه

١  – خرابی ساختمان ها و ریزش آوار و شکستن شیشه ها
٢ –  قطع آب، برق، گاز، تلفن
٣ –  آتش سوزی و برق گرفتگی
۴ –  شکستن سدها و وقوع سیل
5 –  شیوع بیماری های مسری
6 –  از دست دادن عزیزان
7  – بروز مشکلات اجتماعی مانند ناامنی، دزدی و…

بعد از وقوع زمین لرزه چه باید بکنیم؟

١ –  حفظ خونسردی و استقرار در محیط امن
٢  – قطع جریان برق و بستن شیرهای اصلی گاز و آب
3 –  کمک به مصدومین و مجروحین و انتقال آنها
4 –  توجه به پیا م ها و راهنمایی های مسئولین
5  – دلجویی از مصیبت دیدگان و تلاش جهت کاهش تألمات روحی

ساختمان یک کوه آتش فشان

آتشفشان

به خروج مواد (جامد، مایع، گاز) از داخل زمین به سطح آن، آتشفشان گفته می شود

که فوران های متعدد مواد دهانه، سبب تشکیل کوهی از مواد می شود که به آن مخروط آتشفشانی می گویند.

از نظر فعالیت آتشفشانها به سه دستهٔ زیر تقسیم می شوند:

1 –  آتشفشانهای فعال:

در این نوع آتش فشان ها، در عصر حاضر، مواد آتشفشانی (جامد، مایع و یا گاز) از دهانه آنها خارج شده است؛ مانند آتشفشان هاوایی.

2 –  آتشفشان های نیمه فعال:

در این نوع آتشفشان ها، هم اکنون فقط گاز از دهانهٔ آنها خارج می شود؛ مانند آتشفشان های دماوند و تفتان در کشورمان.

3-  آتشفشانهای غیرفعال:

این نوع آتشفشانها، در حال حاضر هیچ نوع فعالیتی ندارند و در گذشتهٔ دور فعال بوده اند؛ مانند آتشفشانهای سبلان و سهند در کشورمان.

فواید آتشفشا ن ها

1 –  تشکیل سرزمین ها و جزایر جدید در اثر آتشفشان های زیردریایی.
2 –  تشکیل برخی کانسارها و معادن.
3 –  مطالعهٔ ساختمان درونی زمین.
4 – تشکیل خاک مرغوب و حاصلخیز برای کشاورزی.
5 –  انرژی زمین گرمایی
6  – چشمه های آب گرم معدنی
7 –  تشکیل مصالح ساختمانی مانند پوکهٔ معدنی، سنگ های آتشفشانی (توف سبز)
8  – تشکیل دریاچه و ایجاد اکوسیستم های جدید
9 – توسعهٔ گردشگری.

اثرات آتشفشانها

آتشفشان ها باعث ایجاد اثرات و زیان هایی در زندگی ما می گردند. این اثرات به دو صورت اولیه و ثانویه دیده می شوند.

اثرات اولیه آتشفشان، به صورت جریان گدازه، ریزش خاکستر، انفجار کوه،عبور ابر سوزان، جریان های عظیم گِل و امواج حاصل از آتشفشانهای زیردریایی و… دیده می شوند.
اثرات ثانویه آتشفشان به صورت تغییرات آب و هوایی، ریزش باران اسیدی، ایجاد زمین لرزه و… دیده می شوند.

ورزش و نیرو 1 درس ششم علوم دریک نگاه

در این درس دانش آموزان با مشاهده، تفسیر، فراخوانی تجربه های شخصی، انجام فعالیت های گروهی و بازی های هدفمند به مفهوم نیرو پی برده و آن را حس می کنند و با اثرات نیرو بر اجسام اطراف خود آشنا می شوند و سرانجام متوجه می شوند که دست کم دو جسم باید بر هم اثر کنند تا نیرو به وجود آید.
همچنین در خواهند یافت اگر نیروهای وارد بر جسمی ساکن، اثر همدیگر را خنثی کنند، جسم حرکت نخواهد کرد.

نقشه مفهومی ورزش و نیرو 1 درس ششم

اهداف ورزش و نیرو 1 درس ششم علوم ششم ابتدایی

1 –  هل دادن و کشیدن را معادل وارد کردن نیرو بدانند و اثرات نیرو بر یک جسم را تشخیص دهند.
2 –  در مثال های ساده، نیرو را شناسایی کرده و اثر آن بر حرکت را بیان کنند.
3 –  اثر دو یا چند نیرو بر یک جسم را تعیین کنند.

حل فعالیت کار در کلاس صفحه 40 علوم ششم ابتدایی 

مشاهده میشود

الف) بلند کردن وزنه توسط وزنه بردار
ب) هوا کردن بادبادک
پ) یک موشک در آستانهٔ پرتاب
ت) یک تیر و کمان کشیده شده توسط شخص
ث) ضربهٔ یک تنیسور به توپ
ج) مهار یک توپ توسط دروازه بان

حاصل میشود

الف) بلند کردن
ب) بالارفتن بادبادک
پ) پرتاب شدن توپ
ت) رها شدن تیر
ث) به حرکت درآمدن توپ
ج) متوقف شدن توپ

نتیجه فعالیت های صفحهٔ 40 درس ششم علوم ششم ابتدایی
جدول فعالیت های روزانه و نیروها صفحه 41
شمارهتوصیف فعالیتکشیدنهُل یا فشاردادن
1بستن درِ کشوی میز*
2بازکردن درِ اتاق*
3قراردادن یک کتاب روی میز*
4شوت کردن توپ*
5بلندکردن کیف ازروی زمین*
اثر نیرو درس ششم علوم ششم ابتدایی
وقتی حرکت جسمی مانند توپ تغییر می کند، مثلاً وقتی توپی متوقّف می شود
یا شروع به حرکت می کند، حتماً نیرویی سبب این تغییر حرکت شده است.
بنابراین می توانیم بگوییم؛ وقتی حرکت جسم تغییر می کند که به آن نیرویی وارد شود.

فکر کنید صفحهٔ 42 درس ششم علوم

الف) حرکت


ب)کُند


پ) سریع تر


ت) توقف


ث)جهت

فکر کنید صفحهٔ 44 درس ششم علوم

الف) دست کم دو جسم


ب)خیر، دو جسم باید بر هم اثر کنند (برهم کنُش کنند) تا در حین برهم کنش به هم نیرو وارد کنند.

فعالیت «علم و زندگی » صفحهٔ 44 درس ششم علوم

الف) اگر نیروها موازنه شوند یعنی دو گروه نیروی هم اندازه به طناب وارد کنند و نیروها همدیگر را خنثی کنند، جسم حرکت نمی کند.


ب ) در این حالت، گروهی که نیروی بیشتری وارد کرده، گروه دیگر را به طرف خود می کشد. در این حالت نیروها موازنه نیستند و یکی از نیروها دارای مقدار بیشتری است.
بنابراین بر طناب نیروی خالصی وارد شده است.

آزمون نیمسال اول

ورزش و نیرو 2 درس هفتم علوم در یک نگاه

در این درس دانش آموزان با انجام فعالیت های مشخص گروهی، آزمایش، مشاهدهٔ دقیق، فراخوانی تجربه های شخصی و تحلیل و تفسیر، به وجود نیروهای غیر تماسی مانند نیروی الکتریکی، مغناطیسی و گرانشی پی می برند

و در ادامه با نیروهای اصطکاک و مقاومت هوا آشنا می شوند،

و سرانجام با انجام یک آزمایش مشخص به تأثیر سرعت هوا در پرواز هواپیما پی برده و با انجام فعالیت «مسابقه با هواپیمای کاغذی »، تأثیر نیروهای مختلف بر هواپیما را متوجه می شوند.

نقشه مفهومی ورزش و نیرو 2 درس هفتم

اهداف ورزش و نیرو 2 درس هفتم علوم ششم ابتدایی

1  – در تعداد محدودی مثال، نیروهای غیر تماسی ( الکتریکی، مغناطیسی و گرانشی( و تماسی ) اصطکاک و مقاومت هوا ) را شناسایی کرده و تأثیر آن بر حرکت را بیان کنند.

2  – در مثال های متنوع تری نیروها را شناسایی کرده و تأثیر آنها بر حرکت را بیان کنند.

3  – در مثال ها یی مانند هواپیما که بیش از یک نیرو بر جسم وارد می شودنیروها را شناسایی کرده و تأثیر آنها را بر حرکت بیان کنند.

نیروی جاذبه زمین ورزش و نیرو 2 درس هفتم علوم

وقتی توپ در دست شما قرار دارد، ساکن است. با رها شدن از دست، شروع به حرکت به طرف پایین می کند و یک تغییر حرکت اتّفاق می افتد و می دانیم عامل تغییر حرکت، نیرو است. بنابراین نتیجه می گیریم زمین به همه ی اجسام نزدیک خود نیرو وارد می کند و آن ها را به طرف خود می کشد. این نیرو، نیروی جاذبه زمین نامیده می شود. نیروی جاذبه زمین روی همه چیز و همه کس عمل می کند. نیروی جاذبه ای که زمین به یک جسم وارد می کند، وزن جسم نامیده می شود.

تعاریف مورد نیاز

شما در مورد جرم میدانید مواد سازنده یک جسم که به وسیله ترازو یا نیروسنج قابل اندازه گیری است رو میگن جرم و حجم مقدار فضایی است که جسم اشغال می کند همچنین یکای نیرو نیوتن است بعنوان مثال یک طالبی به وزن 1کیلوگرم که بدینصورت هم نوشته میشود 1kg حدود 10نیوتن میباشد

در مورد نیرو و انرژی نیرو وارد میشه اما انرژی منتقل میشه نیرو یکی از حالت های دفع و جذب و همچنین قابل ذخیره نیست اما انرژی قابلیت انجام کاره و میشه ذخیره کرد

مغناطیس در طبیعت

در طبیعت، آهنربا، در سنگ معدن مغناطیسی یافت می‌شود. دو نوع اصلی آن، سنگ آهن مغناطیسی یا اکسیدآهن «مگنتیت» (Magnetite) (Fe3O4

) و دیگری «لودستون» (Lodestone) است. اگر این دو نوع سنگ مغناطیسی طبیعی را از یک نخ آویزان کنیم، همیشه در جهت میدان مغناطیسی زمین قرار می‌گیرند و به سمت قطب شمال جهت‌گیری می‌کنند.

یک مثال مناسب از این اثر، ساختن قطب‌نما با کمک سوزن است. برای بیشتر کاربردهای عملی، از سنگ‌های طبیعی مغناطیسی استفاده نمی‌شود زیرا امروزه، آهنربای ساخته شده به دست بشر را می‌توان در شکل‌های مختلف، ابعاد و یا حتی شدت آهنربایی متفاوت ساخت.

در حالت کلی دو نوع «آهنربا» وجود دارد. یکی «آهنربای دائم» و دیگری «آهنربای موقت» که که بسته به کاربرد، از هر کدام استفاده می‌شود. انواع مختلفی از فلزات مثل آهن،‌ نیکل، آلیاژهای نیکل، کروم یا کبالت را می‌توان برای ساخت آهنربا به کار برد. بعضی فلزات مثل نیکل و کبالت در حالت طبیعی خاصیت مغناطیسی بسیار ناچیزی دارند.

هنگامی که این فلزات با یکدیگر ترکیب شوند، آلیاژ تشکیل می‌دهند. این آلیاژها، مثل آلیاژ آهن یا آلومینیوم پراکسید، خاصیت آهنربایی بسیار قوی دارند؛ مانند: آلنیکو، آلنی، آلکومکس.

مواد مغناطیسی در حالت غیر مغناطیسی خود،‌ آرایش مغناطیسی مولکولی ضعیفی دارند. می‌توان گفت آرایش مولکولی مغناطیسی این مواد، آهنرباهایی در جهات مختلف و به صورت تصادفی است که در مجموع اثر یکدیگر را خنثی می‌کنند. زیرا هر آهنربای مولکولی سعی می‌کند اثر آهنربای مجاور خود را خنثی کند.

وقتی ماده، مغناطیسی می‌شود، این آرایش تصادفی مولکولها تغییر می‌کند و آهنرباهای کوچک مولکولی هم‌جهت می‌شوند. برآیند این آهنرباهای کوچک یک آهنربای بزرگ می‌سازد. ایده هم‌جهت شدن آهنربای مولکولی در مواد فرومغناطیس، «تئوری وبر» (Weber Theory) نام دارد.

تمام آهن رباها هم قطبN دارند و هم قطبS. اگر یک آهنربای میله ای را دو قسمت کنیم هر بخش آن دوباره دارای دو قطب آهنربایی است و اگر باز هم آنها را به دو بخش تقسیم کنیم ۴ آهنربای کامل خواهیم داشت همچنین می توانیم تقسیم کردن را ادامه دهیم ولی هرگز یک قطب تنها یا به عبارتی دیگر تک قطبی مغناطیسی نخواهیم داشت حتی وقتی قطعه شما به اندازه یک اتم برسد دو قطب دارد که این نشان دهنده آهنربایی بودن خود اتم نیز می باشد

نانو ذره های مغناطیسی برای درمان

در یک روش تجربی برای مبارزه با یاخته ها یا سلول های سرطانی از ذره های یک ماده مغناطیسی استفاده شده است که به بدن تزریق می‌شوند این ذره ها با ماده شیمیایی خاصی پوشیده شده اند که به طور ترجیحی به سلول‌های سرطانی متصل می شوند سپس با استفاده از یک آهنربا در بیرون از بدن بیمار این ذره ها بیرون رانده می‌شوند و سلول‌های سرطانی را با خود می برند

اصطکاک یا مالش نیروی مقاومتی است که در برابر حرکت اجسام به وجود می‌آید. این نیرو فقط در خلاف جهت لغزش است و با لغزش اجسام مخالفت می‌کند. برای ایجاد لغزش در اجسام باید نیرویی بزرگ‌تر از نیروی اصطکاک در جهت حرکت اعمال کرد.

نیروی اصطکاک در بنیادی‌ترین حالت به دو دسته‌ی اصطکاک ایستایی» و جنبشی تقسیم‌بندی می‌شود.

اصطکاک ایستایی

نیروی «اصطکاک ایستایی» (Static Friction) که معمولا آن را با نماد Fs نشان می‌دهند، به نیرویی گفته می‌شود که بین دو سطح برقرار بوده و باعث می‌شود دو سطح نسبت به یکدیگر ساکن قرار گیرند. برای نمونه مطابقِ شکل زیر شخصی را در نظر بگیرید که به یک جعبه‌ی قرار گرفته روی زمین، نیرو وارد می‌کند.زمانی که جعبه ساکن باشد، نیروی بین سطوح جعبه و زمین از نوع اصطکاک ایستایی است. جالب است بدانید نیرویی که به ما اجازه حرکت می‌دهد نیز از نوع اصطکاک ایستایی است.در حقیقت حرکتی نسبی بین پا و زمین وجود ندارد. در نتیجه نیروی بین آن‌ها از نوع اصطکاک ایستایی محسوب می‌شود. اما اگر پا روی زمین کشیده شود، نیروی اصطکاک از نوع جنبشی است. بنابراین جهت تشخیص نوع نیروی بین دو سطح، به این‌ نکته توجه فرمایید که آیا دو سطح نسبت به هم ساکن یا در حال حرکت هستند.
شکل 1
شکل 1

اصطکاک جنبشی

شکل ۱ را در نظر بگیرید. فرض کنید نیروی وارد شده از جانب شخص به‌ تدریج افزایش می‌یابد. نهایتا نیرو به اندازه‌ای می‌رسد که جعبه به حرکت در می‌آید. در این حالت جعبه در حال حرکت بوده و زمین نیز نیرویی در خلاف جهت حرکتِ جعبه به آن وارد می‌کند؛ به این نیرو، «اصطکاک جنبشی» (Kinetic Friction) گفته می‌شود. معمولا در روابط، اصطکاک جنبشی را با نماد Fk نشان می‌دهند. این همان نیرویی است که هوای اطراف به خودروی در حال حرکت وارد می‌کند.

رابطه میان ضریب اصطکاک جنبشی و ایستایی

اصطکاک ساکن بین دو سطح همیشه بیشتر از اصطکاک جنبشی است (حداقل در کاربردهای عملی و واقعی). اما چرا اینگونه است؟ برای کشف این موضوع باید علت‌های بروز اصطکاک‌ جنبشی و ایستایی را بررسی کنیم.

صرف نظر از اینکه یک سطح چه قدر ماشین‌کاری شده و صیقل خورده است باز هم برجستگی و فرورفتگی‌هایی دارد. این ناصافی‌ها شرایطی مانند شکل زیر را پدید می‌آورد و سبب می‌شود تا شروع حرکت جسم سخت‌تر باشد.

با شروع حرکت ناصافی‌های هر دو سطح روی یکدیگر می‌لغزند و این امر باعث می‌شود تا نیروی اصطکاک جنبشی کمتر از نیروی اصطکاک ایستایی باشد و در نتیجه ضریب اصطکاک جنبشی نیز کمتر از ضریب اصطکاک ایستایی به دست می‌آید.

فرمول‌های اصطکاک جهت مطالعه آزاد

دو دستتان را روی هم قرار دهید و آن‌ها را روی هم بکشید. هر‌چه دستانتان را بیشتر به هم بفشارید، نیروی اصطکاک بین دو دست نیز بیشتر خواهد بود.حال اگر دستکشی را بدست کرده و همین کار را تکرار کنید نیروی اصطکاکی بیشتری را حس خواهید کرد. در حقیقت اندازه نیروی اصطکاک جنبشی به جنس دو سطح و اندازه نیروی عمودی آن‌ها وابسته است. پارامتری تحت عنوان ضریب اصطکاک جنبشی که با نماد μk نشان داده می‌شود، وابسته به جنس دو سطحی است که در تماس با یکدیگرند. اگر ضریب اصطکاک جنبشی بین دو سطح برابر با μk باشد، نیروی اصطکاک از رابطه زیر بدست خواهد آمد.

در رابطه بالا Fn مقدار نیروی عمودی بین دو سطح است. برای نمونه مثال جعبه را در نظر بگیرید. در مثال مذکور Fn نیروی عمودی است که زمین و جعبه به یکدیگر وارد می‌کنند. توجه داشته باشید که رابطه فوق را می‌توان به‌صورت μk=FkFn نیز بیان کرد. رابطه مذکور نشان می‌دهد که ضریب اصطکاک جنبشی، مقداری بی‌بعد است.
همان‌طور که در بالا نیز عنوان شد، نیروی بین دو سطح در زمانی که نسبت به هم ساکن باشند،‌ از نوع ایستایی محسوب می‌شود. برای نمونه شکل ۱ را در نظر بگیرید. هرچه نیروی وارد شده به جعبه بیشتر باشد، نیروی بین زمین و جعبه (یا همان نیروی اصطکاک ایستایی) نیز به همان اندازه افزایش می‌یابد. اما بدیهی است که با افزایش پیوسته نیرو، جعبه ساکن نخواهد ماند و نهایتا حرکت خواهد کرد. بیشترین نیروی اصطکاک ایستاییِ ممکن بین دو سطح با استفاده از رابطه زیر بدست می‌آید.

توجه داشته باشید که رابطه فوق، بیشترین نیروی اصطکاک ایستایی و نه خودِ نیروی اصطکاک را به شما می‌دهد. در حقیقت اندازه نیروی اصطکاک ایستایی برابر با اندازه نیروی وارد شده به جسم است. با مطالعه مثال‌های زیر به مبحث اصطکاک مسلط خواهید شد. درست در لحظه‌ای که نیروی اصطکاک ایستایی به بیشترین مقدار خود برسد، با افزایش اندک نیرو‌، جسم به حرکت در آمده و نیروی بین دو سطح از نوع اصطکاک جنبشی می‌شود.

مثال ۱

یخچالی به جرم ۱۱۰ کیلوگرم را در نظر بگیرید که به‌صورت ساکن روی یک سطح قرار گرفته است. فرض کنید ضریب اصطکاک ایستایی بین یخچال و سطح برابر با ۰.۶ و ضریب اصطکاک جنبشی برابر با ۰.۴ باشد. شخصی در سه حالتِ زیر به یخچال نیرو وارد می‌کند.

F=400N
F=600N
F=800N

در هریک از حالات فوق، نیروی اصطکاک بین یخچال و سطح را بدست آورید.

جهت حل مسائل مربوط به اصطکاک در ابتدا بایستی تعیین کرد که در نتیجه‌ی وارد شدن نیرو، جسم به‌ حرکت در آمده یا خیر. به‌منظور انجام این کار،‌ در ابتدا بایستی مقدار نیروی اصطکاک ایستایی ماکزیمم را یافت. این نیرو در قالب فرمول زیر بیان شد.

نیروی عمودی که سطح به یخچال وارد می‌کند، برابر با نیروی وزن است. بنابراین نیروی اصطکاک ایستایی ماکزیمم برابر است با:

با جایگذاری فرضیات مسئله در رابطه فوق داریم:
و دو حالت دیگر را نیز میتوانید جایگزین کنید
پس نیروی که سبب کند شدن حرکت می‌شود و معمولاً در خلاف جهت حرکت بر جسم اثر می گذارد اصطکاک است
هنگام ترمز کردن اتومبیل نیروی اصطکاک بیشتر بهتر است هنگام بالا رفتن از کوه نیروی اصطکاک بیشتر بهتر است اسکی بر روی یخ با برف اصطکاک کمتر بهتر است گره زدن طناب اصطکاک بیشتر بهتر است اصطکاک بین اجزای دوچرخه مثلا زنجیر و چرخ دنده هر چه کمتر باشد بهتر است در هنگام هل دادن یک جسم سنگین اصطکاک کمتر باشد بهتر است

نیروهایی که یک هواپیما در حال پرواز با آنها روبه روست نیروی بالابری نیروی رانش و وزن و نیروی مقاومت هوا ست

بال های هواپيما را به گونه ای طراحی می کنند که وقتی هواپيما در حال حرکت است، هوای بالای بال دارای سرعت بيشتری نسبت به هوای پايين بال می شود و همين امر سبب اختلاف فشار در دو سوی بال و ايجاد یک نيروی خالص به طرف بالا می گردد که اصطلاحاً به آن نيروی بالابری گفته میشه.

قانون اول نیوتن یا قانون لختی

قانون اول نیوتن بیان می کند که اگر نیروی خارجی بر یک جسم بدون حرکت وارد نشود، این جسم همچنان بی حرکت باقی می ماند.در واقع، بدون اعمال نیرو بر روی جسمی که در یک مسیر مستقیم با سرعت ثابت در حرکت است‌، جسم همچنان به حرکت مستقیم خود در سرعت ثابت ادامه می دهد.

قانون دوم نیوتن یا قانون شتاب

مجموع نیروهای وارد شده بر یک جسم برابر با شتابی است که متناسب با جرم ذره به آن وارد می شود.یعنی اگر جرم یک جسم را در شتاب آن ضرب کنیم، میزان کل نیروی واردشده بر جسم مشخص می شود.

قانون سوم نیوتن یا قانون کنش و واکنش

هر عملی عکس العملی دارد، مساوی با آن و در جهت مخالف آن.